LHK-AREN TXOSTENA “EUSKADIKO GIZARTE AURREIKUSPEN OSAGARRIAREN DIAGNOSTIKOA ETA PLANA” DOKUMENTUARI BURUZ

1. AURREKARIAK

2004ko urriaren 29an “Euskadiko gizarte aurreikuspen osagarriaren diagnostikoa eta plana” dokumentua LHK honetara heldu zen, eta egun berean kopia bana igorri zitzaien Txosten Batzordeko kideei .

Geroago, azaroaren 3an, dokumentu osoa hartu genuen, ezen lehenagoko dokumentuan 28. eta 33. orrialdeak falta baitziren, eta dokumentuaren kopia bana igorri zitzaien Txosten Batzordeko kideei.

Azaroaren 5ean, Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza Saileko Azterlanen eta Araubide Juridikoaren Zuzendariaren idatzia jaso genuen, eta bertan adierazten zigun “Euskadiko gizarte aurreikuspen osagarriaren proiektua” igortzen zuela eta egoki generitzen iradokizunen esperoan geratzen zela.

Azaroaren 10ean jakinarazi zitzaien batzordeko kideei azaroaren 22an agortzen zitzaiela plan proiektu honi buruzko ekarpenak LHKra igortzeko epea.

Azaroaren 18an aurretiko txosten teknikoa igorri zitzaien batzordeko kideei.

Azaroaren 18, 19, 22, 23 eta 25ean jaso ziren LHKan CCOOk, Confebaskek, LABek, ELAk eta UGTk esleitutako batzordekideen ekarpenak.

Azaroaren 19an Txosten Batzordeko kideei bidali zitzaien jakinarazpenean 2004.11.25a zehaztu zen batzordearen lehenengo bilera egiteko datatzat.

2004ko azaroaren 24an ekarpenen sintesia jasotzen zuen txostena bidali zitzaien batzordeko kideei.

Azaroaren 25ean izan zen Txosten Batzordearen lehenengo bilera.

Abenduaren 2an bidali zitzaien irizpen proiektua Txosten Batzordeko kideei, eta jakinarazi zitzaien halaber abenduaren 13an agortuko zela irizpen proiektuari zuzenketak egiteko epea eta abenduaren 15ean izango zela Txosten Batzordearen bigarren bilera.

Abenduaren 9, 10, 13 eta 14an jaso ziren Kontseiluan LABek, CCOOk, ELAk eta Confebaskek esleitutako batzordekideek irizpen proiektuari egindako zuzenketak, bai eta Confebaskek ekarpenen sintesiari abenduaren 10ean aurkeztutako hainbat zuzenketa ere.

Abenduaren 9, 10, 13 eta 14an jaso ziren Kontseiluan LABek, CCOOk, ELAk eta Confebaskek esleitutako batzordekideek irizpen proiektuari egindako zuzenketak, bai eta Confebaskek ekarpenen sintesiari abenduaren 10ean aurkeztutako hainbat zuzenketa ere.

Abenduaren 15ean izan zen Txosten Batzordearen bigarren bilera.

Abenduaren 23an igorri zitzaien batzordekideei irizpenari buruzko transakzio testuaren proposamena, eta abenduaren 28a finkatzen zen Txosten Batzordearen hirugarren bilera egiteko datatzat.

Abenduaren 28an izan zen Txosten Batzordearen hirugarren bilera, eta bertan irizpen bat onartu egin zen, ELA, CCOO, UGT eta Confebasken ordezkarien aldeko botoekin eta LABeko ordezkariaren kontrako botoarekin. Bilera horretan, “boto erreserbatua” aurkeztuko zuela iragarri zuen LABek eta orobat ELAk, CCOOk eta Confebaskek zeinek bere “boto azalpena” plazaratuko zutela jakinarazi zuten.

2. AURRETIAZKO GOGOETA TEKNIKO BATZUK

Aurretiko txosten honetan, LHKari txostena egiteko helarazirik, “Euskadiko gizarte aurreikuspen osagarriaren diagnostikoa eta plana” dokumentuan jasotzen den planaren muintzat jotzen duguna aurkezten dugu sintetikoki.

Dokumentu honen azken xedea guztiz zehazturik agertzen da haren “Aurkezpenean”, non eta gogoeta estrategikozko proiektu honen helburua seinalatzen baita, hau da, Euskadirako gizarte aurreikuspen osagarri baterantz jotzea, “gizarte erronka” berrietara egokiturik, epe luzera begira.

Xede horretarako, eredu bat irudikatu behar dugu, etorkizuneko jende adintsuaren egiazko independentzia finantzarioa bermatzen lagunduko duena, alegia, eta estutasun egoerak saihestuko dituena ahal den heinean, bai eta, horrenbestez, ongizate galerak ere.

Aipatutako “gizarte erronka” berriok, hots, gogoeta estrategikoa eragin dutenok, zerikusia dute gure gizarteak jasan behar duen zahartze prozesu bizkorrarekin, eta honek pentsioetan izango du eragina funtsean. Hori dela eta, dokumentu honek aztergai duen eremua egoera horretan zedarritzen da; alegia, gertakizun pertsonalen estaldurara zuzendutako gizarte aurreikuspen osagarria (erretiroa, baliaezintasuna...).

“Erronka” hauen aurrean, plana berezko estrategia garatzeko saioa da, eta xede horretarako kontuan hartzen ditu bereziki Europako Batasunetik datozen jarraibideak eta ildoak. Eta gainera, berehala gauzatu nahi da, izan ere, ekintzarako epeak laburrak baitira, pentsioen arloan esku hartze formulek, umotzeko eta emaitzak lortzeko beharrezkoak dituzten prozesuen iraupena kontuan hartuta.

Eskumenen aldetik, plana eta bere arau proposamenak, Autonomia Estatutuak EAEri gai honi buruz aitortzen dion eskumenaren eremuan zedarritzen da. Izan ere, 10.23 artikuluak jasotzen duenez, Autonomia Erkidegoak eskumen esklusiboa du gizarte segurantzan integraturik ez dauden mutualitateen arloan.

Gaur egun, EAEk badu arlo honi buruzko legeria. Eusko Legebiltzarrak 25/1983 legea atera zuen, urriaren 27koa, "Gizarte-Emendiotarako Borondatezko Erakunde"-ei buruzkoa, otsailaren 20ko 87/1984 dekretuan gartutakoa, lege honi zegokion arautegia onartzeko zena.

Plan honek, “Gizarte aurreikuspen osagarria Euskadin garatzeko oinarriak” izenburuko lehenengo kapituluan jasotzen duenez, Europako Kontseiluak, kalitatezko pentsio bideragarriak bermatuko dituzten estrategia nazionalei eusteko mahai gainean jartzen dituen proposamenak kontuan hartuta, pentsio sistema kapitalizatu osagarrietara begira jarri du bere gogoeta, behar den eraginkortasunaz pentsioak ordaintzeko gaitasuna baitute, arrazoizko kostuaz, eramangarritasunaz eta segurtasunaz. Eta haren iritzian, sistema osagarriok, baldintza zorrotz batzuk betez gero, “erronka” honetarako irtenbidea aurkitzen lagun dezakete.

Aurreikuspen osagarriaren eta haren tresnen eremuan (sektoreko sistemak edo elkartuak eta banakoen sistemak), batzuen eta besteen berezitasunak kontuan hartuta, ezen Europako inongo erreforma prozesuk ez baitu proposatzen pentsioen erronkaren irtenbidea banakoen aurreikuspena sustatzearen bidetik, aitzitik, enplegu sistemak bultzatzearen bidea hobesten da argi eta garbi (oinarri zabalekoak, enpresarien ekarpena ere badutenak, eta langileak integratzea erraztuko dutenak, bereziki, errenta ertainak eta ertain apalak dituztenak), planak ondorioztatzen duenez, bide hau, zaila izanik ere, alternatiba bakarra da erretiro adina gehitu edo prestazioak jaistearen aurrean, hots, haren adina dela eta dagoeneko ezin erreakzioa dezakeen kolektibo batean txirotasun poltsak sortuko lituzkeen egoeraren aurrean.

Orain arte, banakoen aurreikuspenak sarbide handia erdietsi du aurrezteko ahalmena duten pertsonen eta familien artean, baina arazoaren ardatza, lau milioi pezeta baino diru sarrera txikiagoak dituzten laneko errentak dira, aitorpena egiten dutenen %82, alegia, eta hauetan, aurreikuspen sistema bati egindako ekarpenak %35 ingurukoak dira. Izan ere, Kolektibo honek ez du kausitu banakoen aurreikuspenean bere beharrizanen erantzuna eta pentsio publikoen mendekotasun handiena duen kolektiboa da.

Planaren helburua, argi zehazturik, aurreikuspen osagarria orokortzea da. Baina helburu honi dagokionez honako hau adierazten du: “juridikoki eta politikoki sistema publiko berri bat ezartzea ezinezkoa denez”, orokortze horren oinarriak ondoko hauek dira: sektoreko sistemetarako lege esparru egokia finkatzea, behar bezalako pizgarriak eta gizarte eragileen borondatea.

Borondate honen aldamenean, negoziazio kolektiboko esparruak egon behar dira, honelako gaiak adosteko. Eta mailaz maila eta leunki ezartzea da aurreikuspen sistemak negoziazio kolektiboan sartzeko bide bakarra.

Gizarte aurreikuspen osagarria sustatzeari dagokionez, planak “proposamen” batzuk jasotzen ditu 2. kapituluan.

Zehaztu baino lehen, proposamenok, Europako Batasunak pentsioen arloan dauden hiru “zutabeak” erabiltzeko gomendioei jarraiki egiten direla dio. Lehen zutabea edo gizarte segurantzako baitezpadako erregimenena. Bigarren zutabea edo enplegu, sektore edo enpresako sistemena. Eta hirugarren zutabea edo banakoen sistemena.

Adierazten du halaber, gainditzeko dugun ikasgaia bigarren zutabearena dela, zeren eta beste biak sendo finkaturik eta zoriturik baitaude. Aurreikuspen osagarriaren arloan EAEko administrazioak eskumen arautzaileak dituela. Eta haien garapena Euskadiko herritarren eta gizarte eragileen mende dagoela.

Orobat adierazten du aurreikuspen osagarriak Euskadin gaur egun duen erregulazioa ez dela enplegu sistemak sendotzearen aldekoa izan, alta hauexek dira, hain zuzen ere, orokortzea berma dezaketenak, hau da, haren beharrik handiena izango duten sektoreak bil ditzaketenak.

Premisa hauetan oinarriturik honako hauek zehazten ditu:

• Administrazioari dagokio enplegu sistemak garatzeko esparru egoki bat sortzea, hauen lehentasunezko helburu direnak kontuan hartuta, alegia, errenta ertain eta ertain apaleko mailak
• Gizarte eragileei dagokie enplegu sistemak ezarri eta garatzea eremu horretan.

Gainera, seinalatzen du ezen sistemek erakargarriak izan behar dutela soldatako biztanleriarentzat eta halaber ekin behar zaiola gizarte aurreikuspen osagarri sistemaren perfekzionamenduari eta enpresen lehiakortasuna babestu.

Argi adierazten du aurreikuspen sistema eraginkor eta errentagarriak antolatzeko inplikatutako alderdi guztien interesak bateratu behar direla.

Eta negoziazio kolektiboa aipatzen du sistema hauek mailaz maila ezartzeko formula bezala.

Planaren helburuak argi eta garbi zehazturik daude:

• Azken helburua, EAEko herritar guztiei behar bezalako balioa duten pentsioak bermatzea da, alegia, finantzarioki iraun dezaketenak eta gizarte aldakor bati egoki dakizkiokeenak.
• “Bitartezko” helburua, berriz, orokortze hori, enplegu sistemen bidez egitea da, eta laneko errentak edo errenta profesionalak jasotzen dituzten lagunen %70 erdietsi gutxienez, behar adinako prestazio osagarriak eratuz.

baita “estrategia” ere:

• Erregulazio eremu bat eta sustapen tresna batzuk zehaztea, pentsioen “bigarren zutabea” eraikitzeko, hau da, sistema osagarri orokortua, pentsio sistema publikoarekin eta banakoen aurreikuspenarekin batera etorkizunean pentsio eraginkorrak ordainduko dituena, eramangarria eta segurua.

Bigarren zutabeari dagokionez, lau ardatz finkatu dira: 1. Sektoreko eta enpleguko sistemen ezarpena sustatzea, sistemok orokortzeko baldintza gisa. 2. Sektoreko eta enpleguko sistemekiko konfiantza sortzea. 3. Aurreikuspen sistemaren jarraipena bermatzea, bitartekoak helburuetara egokitzeko bide gisa. 4. Komunikaziorako eta herritarrak kontzientziatzeko eta hezteko estrategia bat diseinatzea.

Laurotan lehenaren deskribapen laburtuan jarriko dugu arreta, ukitzen dituen gaiak direla kausa.

Aurreikuspen osagarria orokortzeko, aldez aurretik, hedapen maila egokia izan behar du. Eta plan honen xedea, ahaleginak horretan jartzea da, alegia, “enplegu sistemak” egoki hedatzeko bidea emango duten baldintzak sortzean.

Xede horretarako, berezko eremu erakargarri bat zehazten du enplegu sistemetarako (sektorekoak zein enpresakoak izan) banakoen sistemez bestelakoa.

Pentsioen arloko aurreikuspen osagarriaren bi adierazpide desberdin erregulatzea da kontua. Alde batetik, enplegu sistemak eta, bestetik, banakoen sistemak.

Eremua, enplegu sistemek “berezkoa” dutela zehazten da, eta eransten da argi finkaturik geratu behar direla “bigarren zutabe” honek eman beharreko estaldura motak, “hirugarrenaren” aldean edo banakoen aurreikuspen osagarriaren aldean. Halaber, bereizteko irizpideek oinarri objektiboetan funtsatuta egon behar dutela jasotzen da. Eta bigarren zutabekoak honako hauek izan behar dute:

“helburu mugatuak eta baliagarriak, biztanle gehienen beharretan arreta jarririk, behar adinako ekarpen proportzionalak (soldataren %6 eta %10 bitartekoak), pentsioaren beharretara egokitutako ordainbideak, likidezia ohiko bizitzarako egoera objektibo larrietan izan ezik, kostu mugatuak eta kudeaketa independentea eta profesionala, bereizkeriarik eza eta atxikimendu kolektiboa”.

Aldi berean, eremu “erakargarria” eratu nahi da sistema hauetarako, ondoko hauen bitartez:

a)laguntza mekanismoak zehaztea enplegu sistemak inplementatzeko. Ondoko hauez osaturik:

• “laguntza ekonomikoak sistema hauek inplementatzeko eta onartuak izan daitezen”, adibidez: laguntzak informazio kanpainarako, instalazio gastuetarako
• “laguntza ekonomikoak eta administratiboak gizarte eragileei gizarte aurreikuspena sustatzeko eta haren ezagutza hobetzeko”, adibidez: botere publikoen sustapena, gizarte eragileek enplegu sistemak bultzatzen has daitezen, erraztasun handiagoak enpresentzat sistema hauek ezartzen has daitezen, lankidetza akordioak gizarte eragileekin .

b) enplegu sistemetarako berariazko zerga tratamendu bat finkatzeko proposamena.

Puntu honetan jasotzen denez, planean gizarte estandar batzuk finkatzen dira (prestazioa jasotzeko era, enplegu emailearen gutxienezko ekarpena, erreskaterik eza, bereizkeriarik ezaren printzipioa), hots, sistema kualifikatuek, hau da, eskatutako gizarte baldintzak betetzen dituztenek jaso behar dituzte ahal denik eta laguntza publikorik gehienak eta, horrenbestez, aztertu behar da berariazko zerga tratamendu bat eskaintzeko aukera, eskakizun hauek betetzen dituzten aurreikuspen sistemen ekarpenetarako.

Esaten da esparru fiskal egokirik gabe plan honek ezin izango dituela bere helburuak bete. Eta enplegu sistemak sustatzeko eraginkorra izan dadin nahi izanez gero, neurri fiskalak, sinpleak, gardenak eta bidezkoak ez ezik, langileen eta gizarte eragileen onarpena lortzera zuzenduak ere izan behar dute.

Xede horretarako, eta proposamen gisa, honako hauek jasotzen dira:

• PFEZan ekarpenen mugak bereizi eta berariazko bat gordetzea enplegu sistemetarako eta beste bat banakoen sistemetarako.

Enplegu sistemarako eta banakoen sistemarako itxurazko tarte bana gordez gero, bi segmentuok erabilita, biztanle landun gutiz gehienak aski babesturik geratzea lortuko litzateke.

• Portzentaje muga ezartzea.

“Ekarpen definituko” planetan, ekarpenei, soldataren portzentaje baten arabera %10 ingurukoak izan litezkeen mugak ezarririk.

Eta “prestazio definitukoetan”, muga, jaso beharreko pentsioaren osotasunaren arabera zehaztuko da.

• Dedukzioa PFEZaren kuotan, enplegu sistemetako berariazko pizgarri gisa errenta ertain eta ertain apaletarako.

Aurreikuspen osagarri sistemetako ekarpenen zerga oinarria murrizteak eragiten du errenta diskrezionalaren partea sistema hauetara zuzentzea, a priori, baina herritarren benetako portaerak agerian jarri du haren erabilera ez dela orokorra izan eta ez dela lortu hedapen egokirik.

Beste alde batetik, sektoreko eta enpresako tresnetarako proposatzen den kuotako murrizketak subsidio izaera berreskuratzen du (errenta salbuetsien aitzi) eta askoz ere gehiago ukitzen ditu errenta ertain eta ertain apaletako pertsonak eta, islatzen denez, merkeago suerta liteke.

• Enplegu emaileen kolektiboaren ekarpenak gastu kengarri gisa atxikitzea sozietateen gaineko zergan.

Adierazten denez, enplegu emailearen ekarpenak soldata geroratua dira, horrenbestez, soldata kostu bat. Hori dela eta, gastu kengarri izaera atxiki behar zaie. Enpresariari, estrategia honetako funtsezko osagarritzat irizten zaio, horregatik, haren kostuak neurri batean arintzea bat letorke sistema hauen inplementazioa hedatzeko erabateko lehentasunarekin.

Orobat, planak banakoen sistemek edo “hirugarren zutabeak” osatutako zutabeaz ere aipu bat egiten du. Hartara, bada, adierazten du gizarte aurreikuspen osagarriko planak eskaini beharko dituela malgutasuna eta aukerak eta bai esparru garden eta pedagogiko bat ezarri ere, herritarrei beren aukerarik hoberenari buruz erabakitzeko bidea emango diena. Ildo honetatik, ohartarazten du halaber prestazio hauen merkaturatze esparruari ere heldu beharko zaiola profesionalizazio eta gardentasun handiagoaren bila.

Azkenik, planaren 3. kapituluan, bere “kudeaketaren” gaiari heltzen dio.

Kapitulu honetan, plana gauzatzeko erantzukizuna izango duen organo administratiboaren aurkezpena egiten da. Erakunde eta gizarte eragileen parte hartzea nola antolatuko den zehazten da, orobat planaren eragina arauetan eta bai finkatutako helburuen eta beharrezko baliabideen jarraipena nola gauzatuko den ere.

Planaren erantzukizuna, Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza Sailaren eskuetan jartzen da.

Gizarte Aurreikuspenaren Kontseilu Gorena sortzea proposatzen da, eta organo honek, kontsultarako izaera izango luke eta botere publikoen –Eusko Jaurlaritza, Foru Aldundiak-, gizarte eragileen eta, haien elkarteen edo federazioen bitartez, entitateen euren, hala nola gizarte aurreikuspen osagarriaren eremuan adituen eta profesionalen arteko bilgune izango litzateke.

Kontseiluaren eginkizun nagusia, euskal herritarren gizarte babeseko etorkizuna eta gizarte aurreikuspen osagarriaren hedapenaren bilakaera ebaluatu eta kontrolatzea litzateke.

Zehazten dira Euskadiko Gizarte Aurreikuspenaren Kontseilu Gorenak, urteko laneko plan bat taxuturik, garatu behar lituzkeen eginkizunak.

Ez da deus zehazten haren osaerari buruz ezta bertan akordioak har daitezkeen ere.

Atentzioa ematen du orobat, kapitulu berean, “Planaren eragina arauetan” atala ukitzen duenean, eta zehazkiago “planarekin lotuta lege aurreproiektuan sartu beharreko gutxienezko eduki beharrezkoak”, aipatzen dituenean, Kontseiluaren aipua egin izanak, baina beste izen batekin, alegia, Gizarte Aurreikuspenaren Euskal Kontseilua, Gizarte Aurreikuspenaren Kontseilu Gorenaren ordez. Halaber, hari buruzko aipamena ez da egiten “kontsulta eta bilgune” organo bezala, baizik eta “parte hartze” organo bezala. Eta gizarte eragileei buruzko aipamenak oro desagertu egiten dira tupustean, ahaztuta hain segur.

Halaber, gizarte aurreikuspen osagarriko plana aztertu eta begiratzeko tresna tekniko iraunkor gisa, “Gizarte Aurreikuspenaren Behatokia” sortzea aurreikusten da, eta honen helburua ere zehazten da, alegia, pentsioekin eta zehazkiago planarekin lotutako gai garrantzitsu guztien jarraipena, ezagutza, ikerketa eta analisia egitea.

“Planaren eragina arauetan” atalari gagozkiola, hiru jardunbide eremu aurreikusten dira:

• BGAEen esparru arautzailea. Ohartarazten da planean jasotzen diren jardunbide batzuek BGAEak araupetzen dituen esparrua egokitzea eskatzen dutela. Eta gainera, EAEk BGAEei buruz duen legeria gainditurik dago, batetik, Estatuak oso esparru arautzaile desberdina duelako 1983. urtekoaren aldean eta, bestetik, gizarte aurreikuspenaren arloan figura eta kontzeptu juridiko berriak aplikatu eta ondorioak izan dituztelako. Horrenbestez, planarekin lotuta aurreproiektuan sartu beharreko gutxienezko eduki beharrezko batzuen proposamena egiten da. Edukion artean, Gizarte Aurreikuspenaren Euskal Kontseilua sortzea dago, besteak beste.
• BGAEei (BGAEei eurei, ekarpenei eta prestazioei) aplikatu beharreko zerga erregimena egokitzea
• BGAEak sustatzeko berariazko arauak (diru laguntzak, bekak, komunikazio kanpainak, eta abar).

Azkenik, planaren kudeaketari eskainitako kapitulu honetan, giza baliabideetan, baliabide teknikoetan eta aurrekontu baliabideetan beharrezko hornidura zehazten da.

3. EKARPENEN SINTESIA

2004ko azaroaren 18, 19, 22, 23 eta 25ean, CCOO, Confebask, LAB, ELA eta UGTko ordezkarien ekarpenak jaso ditu hurrenez hurren LHKak.

Hauek azterturik, bi gai hautematen ditugu, bata egoeraren diagnostiko eta erreferentzia denborari buruzkoa, eta bestea, aurkezten dituen proposamenak egiteko Sailak diharduen eskumen eremuari buruzkoa, eta bi gai hauen inguruan, baterako oinarri bat dago, jarrera eta ikuspegi zeharo desberdinetatik bada ere, aurkeztutako ekarpenetan jasotzen diren iritziei dagokienez.

Horrekin batera, iritzi desberdinak daude aurkeztutako arazoari irtenbidea emateko izan litezkeen ildoei dagokienez.

3.1. Egoeraren diagnostiko eta erreferentzia denborari buruzko iritzia

Planak zehazten duenez, aurrean dugun erronka handia, gure gizarteak jasango duen zahartze prozesu bizkorraren ondorioa da, eta honek batik bat pentsioetan izango du eragina, hau guztia 50 urte barru gerta litekeen eszenategi bati buruz ari garelarik betiere.

Biztanleria zahartzearen arazoak banaketa sistema publikoa epe ertainean, nahitaez, eutsiezin bihurtuko duela dioen ideiarekin ez gatoz bat.

Horrenbestez, zalantzatan jartzen da, alde batetik, etorkizuneko eszenategia marrazteko 50 urtera begirako proiekzioak erabiltzea, haien fidagarritasuna oso eztabaidagarria delako eta, beste aldetik, gogora ekarri nahi dugu banaketa sistemaren bideragarritasuna ez dagoela bakarrik piramide demografikoa alderanztearen eta biztanleria zahartzearen mende.

Demografiaren argudioak banaketa sistema zalantzan jar lezakeela onartzen bada ere, badira halaber beste aldagai batzuk pentsio sistema publikoaren gastuetan eta diru sarreretan eragina dutenak. Hazkunde ekonomikoa, produktibitatearen portaera, enplegu tasen bilakaera eta enpleguaren kalitatea edo eta jarduera tasa ere, pentsio sistema publikoaren geroan nahitaez eragina izango duten aldagaiak dira.

Planak islatzen duen eszenategian ematen du pentsio sistema publikoaren murrizketa ezinbestekoa dela, alta aukera hau interes baten mende dagoela deritzogu, hots, aukera politiko baten mende, errefusatzen duguna, bai une honetan bai datozen urteei begira.

Edozein kasutan ere, eta demografiaren inguruan egiten diren gogoetak ontzat eman arren ere (biztanleria zahartzea, bizi esperantza luzatzea, jaiotza tasa txikia) ez dirudi haatik egokia denik 50 urtera begirako proiekzioa.

Are gehiago, proiekzio hori egiterakoan honako hauek kontuan hartu ezean:

• aditu guztiak bat datozela giza bilakaeraren alderdi guztietan ez dagoela aurreikuspenik ez iragarpenik egiterik, gehienaz ere proiekzioak,
• arlo honetan, 50 urte barruko etorkizuna inondik inora ezin iragar daitezkeen faktoreen mende dagoela, garapen ekonomiko edo teknologikoa, kasurako, edo biztanleria aktiboaren hazkundea, aurreikuspen sistema orokorrak egingo dituen unean uneko doikuntzak,

eta kontuan hartu behar, dena dela, eszenategiak taxutzerakoan Lan Sailaren planak daturik ezkorrenak jasotzen dituela ia sistematikoki.

Halaber, azterlana 2002. urtean gelditzen da, eta horrela, edozein aurreikuspen sistemaren etorkizuneko itxaroenetan oso eragin baikorra duten hainbat aldagai jasotzea ekidin egiten du, inmigrazioa, kasurako, 2002. urtetik gaurko egunera arte asko hazi baita.

Baina horrez gain, eta 50 urtera egindako proiekzio hori ontzat eman arren ere, ez da inolaz ere zilegi ondorioztatzea pentsio publikoen murrizketaren kontra babesteko, arazoaren irtenbide bakarra kapitalizazio sistema pribatuak bultzatzea denik.

3.2. EAEko eskumen eremuari buruzko iritzia

Ikuspegi desberdinetatik bada ere, ekarpenetariko batzuek, ekimen hau zein eskumen esparrutan aurkezten den dakarte mahai gainera, dela EAEk gizarte aurreikuspenaren diseinu orokorraren gaineko eskumenik ez duela iritzita, dela gai honen gaineko eskumen esparru juridiko politikoa errespetatzeko eskatuta:

a) Lan Sailak aurkeztutako planak, elementu estrukturalen gaineko eskumenik gabe aurre egin nahi bide dio haien mende dagoen problematika orokorrari, eta horretarako, eskumenak dituen gai bakarraz baliatu nahi bide du: BGAEak.

“plana, EAEk gizarte aurreikuspenaren diseinu orokorraren gaineko eskumenik ez duelarik, gizarte aurreikuspenak Euskal Autonomia Erkidegoan duen problematikari irtenbidea eman nahi bide dio tresna garrantzitsu baina bigarren mailako baten bitartez, haren gaineko eskumenak dituen bakarra baita, Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeak, alegia.” (ConfeBask)

b) Beste alde batetik, plan partzialtzat jotzen da, gizarte babesaren bigarren mailako arlo bat ukitzen duena zeren eta gizarte aurreikuspen osagarrira mugatzen baita, eta bigarren mailako tresna batez baliaturik, oinarrizko tresnak izan gabe, irtenbidea eman nahi bide dio gizarte aurreikuspenak Euskadin duen problematikari, tresna haien mende dagoen problematikari, alegia, EAEk hauen gaineko eskumenik ez du eta.

“sistema publiko berri bat ezartzeko ezintasun juridiko eta politikoa egiaztatu baino ez du egiten planak, eta argi eta garbi aitortzen du, horrenbestez, estatutuaren esparruak ez duela balio gizarte babeseko politika propiorik antolatzeko.” (LAB)

“ELAk ahalmen legegile osoa eskatzen du lan eta gizarte babesaren gaian. Egungo esparru juridikoak ez du jasotzen aukera hau. Jasota dago, ordea, gizarte segurantzaren erregimen ekonomikoaren kudeaketa, eta hala ere, hau ez da transferitua izan. ELAren iritzian, eremu honetan Eusko Jaurlaritzak izan duen jokabidea etsigarria izan da zeren eta ez baitu garatu borroka politikorako estrategia egokirik”.

“Horrenbestez, Eusko Jaurlaritzak ez du egiten bere esku dagoena euskal pentsio sistema publiko bat defendatzeko. ELAren aburuz, horixe da pentsioen gaian EAEko exekutiboak ekin behar dion jardunbide nagusia. Beharrezkoa eta ezinbestekoa da pentsio sistema publiko bati eustea, eta honek banaketa modalitatekoa izan behar du eta belaunaldien arteko elkartasunean oinarritutakoa. Eredu honek duintasunez bete behar du erretiratzen diren pertsonen erretiro saria, eta ezintasun, alarguntza eta zurztasun prestazioak.

Eusko Jaurlaritzak, transferentziarik eta eskumenik gabe, ekarpen eta prestazio propioak dituen euskal lehen zutabe bat sortzearen aldeko apustua egin du, azaldu bezala, pentsio duinak izateko helburuak erdiesteko.” (ELA)

c) Azkenik, beste iritzi baten arabera, argudiatzen den eskumen titulua (GAO), eskumen banaketa orokorraren testuinguruan kokatu behar da.

“proposatutako plana, gai honen eskumen esparru juridiko politikoa errespetaturik baino ezin gara daiteke, hau da, gatazka politiko juridikorik sortu gabe akordioak lor daitezkeen lege esparruan garatu beharko da”. “Eskumen esklusiboa,... , antolakuntza eta eginkizun alderdi orori dagokio, Estatuak aseguruen oinarrizko gai osoan daukan eskumenari kalterik egin gabe.” (CCOO)

3.3. Soluzio proposamenei buruzko iritziak

Enpresarien iritzia

Confebaskek esleitutako batzordekideen iritzia, gogoeta orokor batzuetan oinarritzen da lehenik, honakoetan, alegia:

• Planak, gizarte aurreikuspenak Euskadin daukan problematikari irtenbide bat eman nahi diola oinarrizko palankak izan gabe, problematika hau palanka haien mende dagoelarik (erretiro adina zehaztea, pentsioen zenbatekoa, prestazioa eskuratzeko bete beharreko baldintzak edo sistemaren finantzazioarekin zerikusia duten guztiak), eta haren eskumenekoa den tresna garrantzitsu bakarraren bitartez egin nahi bide du hau, alta garrantzitsua bai, baina bigarren mailakoa: borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeak;
• Planak aurkezten duen 50 urtera begirako eszenategia irreala begitantzen zaigula eta, gainera, daturik ezkorrenak jasotzen dituela;
• Gizarte aurreikuspeneko sistema orokorra eta haren doikuntza estrukturalak gutxiesten dituela, eta
• Jarraitu beharreko nazioarteko ereduak interesagatik aukeratu direla.

Jarraian, proposamenak sortzen dituen arazoak zehazten ditu, hala nola:

• planteamendua bera, Estatuko pentsio sistema publikoaren problematika izanik soluzio autonomikoa den aldetik.
• negoziazio kolektiboan esku sartzea delako (enplegu planik eratu ez bada, hartarako baldintza objektiborik izan ez delako da)
• sistema fiskala bortxatzen du, errealitatea faltsutzen du ezen BGAE bati egindako ekarpen bakoitzean biltzen ez den guztia sistema hauetako kostu fiskal gisa aurkezten baitu, hartara, ahanzten du onuradunen kontribuzio fiskala, prestazioak jasotzen hasten denean izango dela, eta gainera kinka batean jartzen dira banakoen planen funtzionamendua eta etorkizuneko bilakaera.
• aurkeztutako proposamen honek ez ditu ebaluatu enpleguan izango dituen ondorioak, batez ere, kostuen bilakaerak gehien uki ditzakeen lanpostuei dagokienean.
• proposamen honek ez du inolako ebaluaziorik jasotzen ekoizpen sistemari eta, horrenbestez, euskal enpresen lehiakortasunari ezartzen dien kostuari buruz.

Eta azkenik honako hau proposatzen du:

“baldin Lan Sailaren iritzian, pentsiodun kolektibo jakin batzuek diru sarrera gehigarri batzuk behar badituzte, orduan, gizarte eragileen sasi-gidaritza egin beharrean, hau nekez onar daiteke eta, beti dauka bere baliabideak erabiltzea, halatan, bada, zuzenki gehi ditzake beharrezko deritzen pentsioak, Nafarroa edo Andaluzia autonomia erkidegoek egin duten bezala”.

Sindikatuen iritzia

Jarraian, batzordeko kideen iritziak jasotzen dira, haien gainean berariazko jarrera bat dagoenean:

CCOOk izendatutako batzordekideek adierazten dute, besteak beste, plan hau bakarrik gara daitekeela baldin:

• Gai honen eskumen esparru juridiko politikoa errespetatzen bada.
• Banaketa sistemako pentsio sistema publikoak gizarte babesaren oinarrizko pieza izaten segitu behar duela aitortzen bada.
• Gizarte aurreikuspen osagarriaren helburu bakarra, pentsio publikoen osagarri izatea dela onartzen bada, hauek ordezkatzeko inongo asmorik gabe.
• Gizarte aurreikuspen osagarriko eredurantz, gizarte eragileekin lortutako akordio estrategikoekin baizik ezin garela joan uste osoa badugu.
• Eta Gizarte Aurreikuspenaren Kontseilu Gorenari dagokionez, haren eginkizunetariko batzuk kentzea proposatzen badugu. Zehazki esateko, 135. orrialdeko 1., 3. eta 5. paragrafoetan agertzen direnak.

LABek izendatutako batzordekideak, beste gauza batzuen artean, honako hauek adierazten ditu:

• aurrean duguna ez da gai tekniko bat, politikoa baizik, eta botere publikoen lehentasunen arabera irtenbidea nora edo hara izango da.
• deigarria da gobernu honek aurkeztutako planaren erreferentziak Toledoko Ituna eta PPren gobernuaren eta CEOEren eta CCOOren arteko akordioa izatea.
• BGAEak ezarri eta hedatzea ez da gaur lehentasun bat LABek negoziazio kolektiboan dituen errebindikazio ildoetan.
• enplegu sistemak orokortzeko asmoak bizitasun handia eskatzen du negoziazio kolektiboko sektore eremuan, eta oztopo nabarmenak daude gaurkoz horretarako.
• gai honen jite fiskala eta zerga tratamendua ez daude EAEko gobernuaren mende, foru ogasunen mende baizik, eta ez da ageri akordiorik dagoenik.
• plan honek eredu baten alde egin duen apustua biziki kontrajarria bide da Gobernuak, Itzarri sortuta, bere enplegatu publikoentzat abiatu duen ereduarekin.
• aurreikuspen osagarriko sistemei jarritako erreparo nagusietariko bat, dakarten kostu fiskal handia da, izan ere, eskergak dira foru ogasunek jasotzen ez dituzten diru baliabideak, eta horrek ondorioak ditu oinarrizko beharrizan sozialen finantzazioaren kaltetan. Gizarte aurreikuspen eskemekin zerikusirik gabe Erakunde finantzarioek eskainitako produktu finantzario hutsen aldean, enplegu sistemetako aurrezki finalistaren aldeko diskriminazio positiboa komenigarria dela iritzita ere.
• planean proposatzen den desgrabazio fiskalaren modalitatea sakonkiago aztertu behar da.
• ez da aipamenik egiten inbertsio politikari buruz.
• enpresarien ekarpenen ordainketa ezaren eta ordainketa berankortasunaren erregulazio falta igartzen da.

ELAk izendatutako batzordekideek, beste gauza batzuen artean, honako hauek adierazten dituzte:

• ELAren lehentasuna, banaketa eta elkartasunaren lehenengo zutabe unibertsala iraunarazi eta garatzea da, baina garrantzitsu deritzo bigarren zutabe bat garatzeari, enplegu sistema osagarrietan bermatzen dena, alegia.
• zuzendaritza organoei dagokienez, erdi bana osatu behar dituzte alde bakoitzak, eta erabakiak alde bakoitzaren gehiengoz hartu behar dira.
• BGAEen ekarpenek eta prestazioek ez dute inoiz ere pentsio publikoek baino tratamendu fiskal hoberik izan behar.
• planean islatzen diren organo berriei dagokienez, ondoko hau adierazten dute:
• Euskadiko Gizarte Aurreikuspenaren Kontseilu Gorena da sortu asmo duten organoetariko bat, kontsulta organo gisa, planaren arabera, baina 134. eta 138. orrialdeak ikusita, ezin dugu jakin nortzuek osatuko duten, ez zenbat bider batzartuko diren, ez nola hartuko dituzten unean uneko erabakiak. Eta kontseiluaren eginkizunei dagokienez, ez dugu ulertzen zergatik haien artean egon behar duen gizarte aurreikuspenaren eremuan sor litezkeen gatazkak arbitratzearenak, dela BGAEen artean, dela BGAEen eta euren bazkideen artean.
• Gizarte Aurreikuspenaren Behatokiari dagokionez ere, ez dakigu nortzuek osatuko duten, nola eta non kokatzen den eta zein aurrekontu sailetan oinarrituta iraungo duen.

UGTk izendatutako batzordekideak honako hauek adierazten ditu, besteak beste:

• lege esparrua mutatzeko eta aldaketa fiskalak egiteko aurkeztu diren proposamen zehatzen aurrean, aldeko jarrera agertzen du, baina erreserba bat gordetzen du neurri zehatzak ezagutu artean.
• borondatezkoa izatea giltzarria dela sistema hauetan, eta hura gabe ez lirateke negoziazio kolektiboan sartzearen alde agertuko.
• Eusko Jaurlaritzak sistema hauentzako laguntza publiko zuzenen sistema bat ezartzearen kontra daudela, zeren eta ez baita ahantzi behar sistema pribatuak direla eta diru funts publikoak ez dira erabili behar haiek zuzkitzeko.
• UGTrentzat, defentsa nagusia lehenengo zutabea dela: gizarte segurantzaren sistema, eta hura hobetuz gero ez litzatekeela beharrezkoa ingeniaritza hau guztia.
• UGTrentzat, BGAEak ez direla sistema publikoarekin konpara daitekeen edo hura ordezka dezakeen eredu bat, zeren eta haren desabantailak eta arriskuak nabarmen handiagoak baitira.
• badaudela halaber ageriko arazoak sistema hauek negoziazio kolektiboan sartzeko.

4. IRIZPENA

2004ko abenduaren 28an, LHKaren Txosten Batzordeak, ELA, CCOO, UGT eta Confebasken ordezkarien aldeko botoekin eta LABek izendatutako kidearen kontrako botoarekin, onartu zuen ondoko

IRIZPENA

“Irizpen honen aurreko ataletan, LHKaren txosten batzordeko kideen jarrera partikularrak jaso eta laburtu egin dira. Gogoeta hauek, gizarte segurantzaren esparru juridikoari buruzkoak dira, ikuspegi substantibotik eta eskumenen perspektibatik, eta bai planak proposatzen dituen neurrien gaineko gai zehatzei buruzkoak ere.

Adierazpen horiei kalterik egin gabe, Lan Harremanen Kontseiluak:

Lehena.-Bere desadostasuna adierazten du Eusko Jaurlaritzak taxutu duen gizarte aurreikuspen osagarriko planak abiapuntutzat hartzen duen diagnostikoarekin.

Desadostasun honen oinarriak hauek dira: alde batetik, gizarte aurreikuspenaren problematikari autonomia erkidegotik eman dakiokeen soluzioa balitz bezala aurkezten dela, alta une honetan EAEk ez dauzka arazoari bere osotasunean ekiteko beharrezkoak liratekeen eskumen tresnak, izan ere, hori litzateke era egingarri eta errealista bakarra, zeren eta daukan tresna bakarra, garrantzitsua bai, baina partziala, borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeak baitira, eta beste aldetik, planak, premisa eztabaidaezina balitz bezala aurkezten du Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleria ezinbestean zahartuko dela datozen 50 urteetan, eta bertan, gizarte aurreikuspen osagarriaren sustapena, zahartze honen ondorioz sortuko diren arazoen irtenbide “bakarra” balitz bezala agertzen da.

Proiekzioak interesgarriak dira, baina 50 urte barruko eszenategira begira egiten direlarik, espekulazio ariketa baino ez dira eta, beraz, ez dira fidagarriak. Etorkizuna aztertu eta iragartzerakoan ezin da ahaztu gizarte segurantzaren sistema publikoaren bilakaera batik bat faktore batzuen mende dagoela, hala nola: ekonomiaren bilakaera, enplegua, produktibitatearen eta jarduera mailaren hazkundea migrazio fluxuak, eta beste. Faktore hauen eragina ez da ebaluatzen planean.

Esandakoaren ondorioz, diagnostikoan okerreko ideia bikoitza sartzen da: gizarte segurantza publikoaren etorkizunari buruzko diagnostiko alarmistegia; eta EAEk, gizarte aurreikuspen osagarriaren gainean gaur egun dituen eskumenak erabilirik prestazio publikoen zalantzazko etorkizun horri soluzioa eman diezaiokeelako ustea.

Beste alde batetik, gizarte aurreikuspen osagarritzat jotzen dugunaren eremuari dagokionez, planak dioenaren aitzi, kontseiluaren iritzian, mendekotasunaren gaia, pertsona adinduei edo ezinduei emandako arreta bezala ulertuta, ez litzateke ukitu behar aurreikuspen modalitate honetan.

Bigarrena.-Ados dago gizarte aurreikuspen osagarria garatzearekin, baina sistemaren egungo konfigurazioa kontuan hartuta, edozein analisi edo proposamen egitekotan aitortu behar litzateke ezen gizarte segurantza publikoak duela behar den egokitze gaitasuna, edozein kasutan ere, gizarte prestazioak behar adinakoak izan daitezen, pertsonen arrisku eta premia egoeren aurrean.

Horrenbestez, borondatezko gizarte aurreikuspen osagarriaren xedeak ez du izan behar gizarte segurantzaren erregimen publikoa ordezkatzea, honen osagarria izatea baizik. Gizarte aurreikuspenaren modalitate hau, beraz, mekanismo gehigarri gisa erabili behar da, eta behar adinako prestazio publiko batzuetatik abiaturik, berauen osagarri izateko helburu guragarria lortzen lagundu behar du.

Aurrekoari kalterik egin gabe, botere publikoek aurreikuspen osagarriko sistemak garatu eta indartzen laguntzeko, berauei buruzko gogoeta bultzatu behar litzateke, betiere gizarte eragileak partaide direla. Halaber, ahaleginak egin behar dituzte gizarte aurreikuspena garatzekotan behar diren neurriak hartzeko, komunitatearen ongizatea eta garapen sozial eta ekonomikoa bermatze aldera.

Baina balizko neurri horiek hainbat eremutan eta gaitan eragin bat izan dezaketen heinean, neurriok zehazterakoan kontuan hartu behar dira unean uneko inguruabar sozioekonomiko zehatzak bai eta ondorioztatuko diren kostu eta faktore guztiak ahal denik zorrotzen ebaluatu ere.

Hirugarrena.- Gai soziolaboraletako kontsulta organoa den aldetik, lan harremanen ikuspegitik begiraturik, gai honen gaineko bere iritzia berariaz azaldu behar duela deritzo. Eta ikuspegi honetatik, hain zuzen, haren iritzian, Eusko Jaurlaritzaren planak honako gogoetak eta premisak kontuan hartu behar lituzke:

1.- Gizarte aurreikuspen osagarria ezin da aurkeztu eta are ez da aurkeztu behar, gizarte segurantza publikoaren ahalmenaren ustezko etorkizun zalantzagarri baten arazoaren irtenbide bezala.

2.- Gizarte segurantzaren bilakaeraren jarraipenean izan beharreko zorroztasunari kalterik egin gabe, ez dugu erori behar analisi alarmistetan etorkizun hurbil batean sistemaren bideragarritasunari buruz sor daitezkeen arazoei buruz.

Kontseiluaren iritzian, planak analisi partekatu batean funtsatua izan behar luke, gizarte aurreikuspenak oro har duen egoerari buruz eta haren etorkizunean eraginen bat izan dezaketen faktoreei buruz.

3. – Lan harremanek gizarte aurreikuspen osagarria garatzen laguntzeko, gai hau, gizarte elkarrizketan eta negoziazio kolektiboaren barnean sartuta egon litekeen gaitzat hartu beharko litzateke, betiere enplegu sistemen bitartez eta aldeen borondatearen errespetuaren printzipioaren pean.

Gizarte elkarrizketaren bitartez, egin liteke gizarte aurreikuspenaren gaurko egoeraren azterketa, eta haren balizko garapena eta hedapena, berriz, aldeen arteko akordioen bitartez. Baina, nolanahi den ere, gai honen gainean, aldeen arteko balizko elkarrizketa eta negoziazioa, libreki eta nahita gertatu behar da, eta negoziazio kolektiboa eratzen duten printzipioak zehatz-mehatz bete behar dira.

4.- Gai honetara hurbiltzeko edozein saio, gure enpresa ehunduraren ezaugarriak eta enpresen inguruabarrak kontuan hartuta egin behar da, izan ere, neurri handi batean enpresa txiki eta ertainez eta banako enpresariez osatua da. Halaber, abiatu beharreko ekimenek gogoan hartu behar dute nolako eragina izango duten enpresen egonkortasun ekonomikoan, akordioen ondoriozko betebeharrek ez dezaten enpresen bideragarritasuna kolokan jarri. Zehazkiago, ondorioen analisi batek eta kostu guztien ebaluazio batek lagundu behar diete planean jasotzen diren neurriei.

Laugarrena.-Egoki deritzo botere publikoek, aipatutako gogoetak eta premisak errespetaturik, gizarte aurreikuspen osagarriaren aldeko lan egiteari eta erregimen juridiko egoki eta bere xedearekin akort den bat emateari.

Bosgarrena.- Azkenik, eta aurreikuspen plana beteaz Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeen Legea aldatzea aurreikusita dagoenez gero, Lan Harremanen Kontseiluak behar den unean adieraziko du bere iritzia sartuko diren arau aurreikuspenei buruz, hala badagokio, kasuan kasuko lege proiektuan.

Orobat 2004ko abenduaren 28an Txosten Batzordeak egin zuen bileran iragarri zen ELAk, CCOOk eta Confebaskek izendatutako batzordekideek “boto azalpena” aurkeztuko zutela, eta LABek izendatutako kideak, berriz, “boto erreserbatua” formulatuko zuela.

Bilbon, 2004ko abenduaren 30ean.

LAB-K IZENDATUTAKO KIDEAK AURKEZTUTAKO BOTO ERRESERBATUA

LAB sindikatua, gizarte aurreikuspen osagarriari buruzko irizpenaren transakzio testuaren kontra agertu da, beraz honako BOTO ERRESERBATU hau ematen du:

Lehena.- LABek bere osotasunean eusten dio joan den abenduaren 6ko bere idatzian aurkeztu zuen osoko zuzenketari:

“Lan Harremanen Kontseiluaren iritzian, EAEko erakundeek estrategia politiko tinko bat hartu behar dute gizarte babeseko sistema propioa eratze aldera, alegia, legegintza eta kudeaketa ahalmen osoa izango duena, gizarte segurantzako euskal sistema integrala garatzeko, eta pertsona guztientzat behar bezalako prestazio publikoak bermatuko dituena, bizitza duin, autonomo eta kalitatezkoa izan dezaten. Hau guztia premisa batetik abiatua, hau da, borondatezko gizarte aurreikuspenak ez dauka gizarte babeseko sistema propio bat eratzeko behar lukeen zentraltasuna, alta alde hau funtsezkoa da lan harremanen euskal esparrua eraikitzeko.

Aipatutako testuinguru honetan, EAEko gobernuak gizarte aurreikuspen osagarriaren erregulazioa sustatu ahal izango du, bereziki negoziazio kolektibotik sortutako enplegu sistemak.”

Bigarrena.- Aurrekoari kalterik egin gabe, LABek bere boto erreserbatua aurkezten du proposatutako testuaren honako atal hauekin ere ez datorrelako bat:

Bigarren ataleko bigarren paragrafoa. LABen jarrera ondoko testuan islatzen da:

“Horrenbestez, gizarte aurreikuspen osagarriaren xedeak ez du izan behar gizarte segurantzaren erregimen publikoa ordezkatzea, honen osagarria izatea baizik. Gizarte aurreikuspenaren modalitate hau, beraz, mekanismo gehigarri gisa erabili behar da, behar adinako prestazio publiko batzuen ondoan, eta berauen estaldura mailak ez du inolaz ere murrizketarik jasan behar.”

Hirugarren ataleko hirugarren paragrafoa. LABen jarrera jarraian azaltzen da:

“Lan harremanek gizarte aurreikuspen osagarriko sistemak garatzen laguntzeko, gai hau, gizarte elkarrizketan eta negoziazio kolektiboaren barnean sartuta egon litekeen gaitzat hartu beharko litzateke, betiere aldeen autonomia kolektiboaren printzipioaren pean. Hartara, sektoreko negoziazio kolektiboak toki gailen eta ordezkaezin bat betetzen du gizarte aurreikuspen osagarria ezarri eta hedatzerakoan, are gehiago enpresa txiki eta ertaineko langileen beharrak bete nahi badira.”

ELA-K IZENDATUTAKO KIDEEN BOTO AZALPENA

Planaren diagnostikoari dagokiona

Planean, orrialde gehienak egoeraren diagnostikoa egiteko erabiltzen dira. Elementu batzuetan ados gaude, bistan da, baina beste batzuetan ez. Bereziki, ez gatoz bat pentsio sistema publikoaren murrizketa, zuzen edo zeharka, eszenategi saihestezina balitz bezala islatu nahi duten gai guztietan. Gure iritzian, aukera hau interesatua da, alegia, aukera politiko baten mende dago, eta zeharo errefusatzen dugu bai egungo egunean bai datozen urteei begira.

ELA ez dator bat pentsioak gutxitzearekin eta ez du halakorik onartuko (pentsioa eskuratzeko behar diren urteak gehituta nahiz pentsioaren zenbatekoa gutxituta). ELA ez dago ados Toledoko Itunarekin, ez plan honetako diagnostikoan jasotzen diren “onurekin” zeren eta Itunak ez baitie soluziorik ematen etorkizuneko pentsiodunentzako prestazio duin batzuen arazoei (diru gutxiago = luzaroago kobratzen = etorkizunerako iragartzen den gizarte arazoaren soluziorik ez).

DEFENDA DITZAGUN LEGEGINTZA AHALMEN OSOA GIZARTE BABESEAN ETA SISTEMA PROPIO BATEN GARAPENA

ELAk legegintza ahalmen osoa eskatzen du enpleguari dagokionean eta gizarte babesari dagokionean. Egungo esparru juridikoak ez du jasotzen gai hau. Jasota dago ordea gizarte segurantzaren kudeaketa ekonomikoa, eta haatik hau ez da transferitua izan.

Ibarretxe Plana deritzan horretan ere ez dira jasotzen legegintza ahalmen osoak enpleguari dagokionean eta gizarte babesari dagokionean, horrenbestez, ontzat ematen da pentsioei buruzko legeria Espainiako parlamentuan erabakiko denaren mende egon dadin. ELAk egoera hau salatu eta bera zuzentzeko hainbat zuzenketa proposatu zituen aspaldi.

Sistema publikoa

Pentsioen euskal sistema publiko baten defentsa da EAEko exekutiboak pentsioen arloan abiatu behar duen jardunbide nagusia. Beharrezkoa eta ezinbestekoa da pentsio sistema publiko bati eustea, honek banaketa modalitatekoa izan behar du eta belaunaldien arteko elkartasunean oinarritutakoa. Eredu honek duintasunez bete behar ditu erretiratzen diren pertsonen erretiro saria eta ezintasun, alarguntza eta zurztasun prestazioak.

Azaldutako xedeak betetzeko eta pentsio duin batzuk izateko, ekarpen eta prestazio propioak dituzkeen lehenengo euskal zutabe bat sortzearen aldeko apustua egin behar luke Eusko Jaurlaritzak.

Enpleguko sistema osagarria

ELAren lehentasuna, banaketa eta elkartasunaren lehenengo zutabe unibertsala iraunarazi eta garatzea da. Hura murriztea ezin da justifikatu, eta berresten dugu datozen urteetarako iragartzen diren erreformen kontra borrokatzeko gure borondatea.

Halaber garrantzitsu deritzogu bigarren zutabe bat garatzeari, enpleguko aurreikuspen sistema osagarrietan bermatuko dena, alegia, langileen artean behar adinako diru sarrera mailen indargarri eta osagarri diratekeenak, erretiro garaian aurre agin ahal diezaieten bizitza luzeago bati eta honek dakartzan erronkei.

Aurkeztutako plan honen aurrean, egoki deritzogu kalitatezko enpleguko gizarte aurreikuspenak izan behar duenari buruzko gure ikuskera islatzeari. Bertan ez dauden pertsonak, eta gainera haren beharrik handiena izango dutenak enpleguko gizarte aurreikuspenera sartzen laguntzeko, argi eduki behar da zeintzuk izan behar diren helburuak, berauen berri zabaldu ahal izateko eta langileek oro har ezagut ditzaten.

ELArentzat, enpleguko gizarte aurreikuspen osagarria, langile orok lehenengo zutabekoaren osagarri datekeen pentsio bat eduki ahal izatea da, denboran iraunkorra (pentsioak bizi arteko errenta moduan jasoko dira gehienbat), langileen eta enpresen ekarpenez osatutakoa, horregatik, gure ustez, negoziazio kolektiboak izan behar du hura garatzeko oinarria, zuzendaritza organoei dagokienez, erdi bana osatu behar dituzte alde bakoitzak, eta beraietan hartutako erabakiak alde bakoitzaren gehiengoz hartu behar dira.

Enpleguko gizarte aurreikuspen osagarriak ere, bere xede eta helburuen arabera, elkartasun mekanismoak sustatu behar ditu (gizarte segurantzaren eta klase pasiboen prestazioen osagarri izatea) administrazio publikoak pentsioen arloan tipifikatuta dauzkan egoeren aurrean, kasurako, erretiroa, ezintasuna eta heriotzaren ondoriozkoak, hala nola arrisku prestazioak: heriotza eta ezintasuna.

Tratamendu fiskalari dagokionez, ELA ados dago planak egungo egoerari egiten dion kritikarekin. Eskumen fiskalak foru aldundien esku daude, beraz, haien konpromisoa behar litzateke noranzko horretan. Gai honi dagokionez, PFEZaren erreformen garaian egindako proposamenak berretsi egiten ditu ELAk. BGAEen ekarpenek eta prestazioek ez dute inolaz ere pentsio publikoek baino tratamendu fiskal hoberik izan behar. Eta enpleguko BGAEek banakoenek baino tratamendu hobe aizan behar dute. Agerikoa da tratamendu fiskala ezin gera daitekeela alde batera honelako plan batean.

Helburu hauek dituzten enpleguko erakundeek izan behar dute planean jasotzen diren laguntza ekonomikoen onuradunak. ELA ados dago enpleguko BGAEak kualifikatu eta beraientzat berariazko erregulazio esparru bat sortzeko beharrarekin.

ELAren ustez, enpleguko aurreikuspen osagarrian ez du zentzurik gaur egun dauden figura batzuez hitz egiteak, kasurako, erreskatea edo kapital moduan prestazioen ordainketa orokortzea. Bi-biek hutsaldu egiten dute, gure aburuz, aurreikuspenaren xedea.

Beste gai batzuk

Mendekotasunaren gaia planetik atera behar da. Pertsonenganako arreta eskubide unibertsaltzat hartu behar da, eta legeak bermatu behar du.

Planean islatzen diren organo berriei dagokienez:

• Euskadiko Gizarte Aurreikuspeneko Kontseilu Gorena da sortu asmo den organoetariko bat, kontsulta organo bezala, planaren arabera, baina 134. eta 138. orrialdeak irakurrita, ezin dezakegu jakin nortzuek osatuko duten, ez zenbat bider batzartuko diren, ez nola hartuko ote dituzten unean uneko erabakiak.
• Eginkizunei dagokienez:
  • Lehenengo atalean, gure ustez, honela esan behar zuen: gizarte babeseko euskal sistema publikoaren bideragarritasuna aztertzea…
  • Ez dugu ulertzen zergatik Kontseiluaren eginkizunen artean, gizarte aurreikuspenaren eremuan sor daitezkeen gatazketan arbitratzerenak egon behar duen, dela BGAEen artean, dela BGAEen eta euren bazkideen artean.
• Gizarte Aurreikuspenaren Behatokiari dagokionez ere, ez dakigu nortzuek osatuko duten, nola eta non kokatzen den eta zein aurrekontu sailetan oinarrituta iraungo duen.

Azkenik, ELAk dagokion unean jakinaraziko du bere iritzia BGAEen egungo legeari egin dakizkiokeen aldaketei buruz.

CCOO-K IZENDATUTAKO BATZORDEKIDEEN BOTO AZALPENA

Euskadiko CCOOk, Eusko Jaurlaritzako Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza Sailak igorri zuen Gizarte Aurreikuspen Osagarriko Planari buruz LHKan emandako irizpenari bere sostengua ekarri dio, besteak beste, ondoko gogoeta hauetan oinarria harturik:

1. Egiaztatu ahal izan dugunez, ahalegin handi bat egin dute alde guztiek sintesizko akordio bat erdiesteko, eta horren ondorioz erakundeek alde batera utzi behar izan dituzte printzipiozko kontu batzuk zenbait kasutan. Gainera, debatea elkarrizketa aberasgarri baten bidez burutu da, Kontseiluan maizago gertatu behar lukeena, alegia.
2. Gauza jakina da CCOOk gizarte aurreikuspeneko sistema osagarriaren hedapena defendatu duela zeren eta pentsio publikoen egungo egiturak aukera ematen baitu banaketa sistema publikoari segmentu osagarri bat gehitzeko, enpresa handienen eta diru sarrera handienak dituzten langileen haraindian. Ados egon gara orobat Euskadin gizarte aurreikuspen osagarria orokortzea komenigarria dela, biztanleriaren %70era helarazi asmoz, eta gure jarrera jakinarazi dugu, alegia, gizarte aurreikuspen osagarriaren ondoriozko prestazioen zenbatekoari dagokionez, helburua zera da, pentsio publikoaren eta osagarriaren artean gehienaz ere jardunean zegoeneko azkeneko soldataren %100era iristea.
3. CCOOk defendatzen eredua islaturik geratu da planaren testuari aurkeztutako zuzenketetan, eta ekarpenei dagokienez, uste dugu, haien finantzazioa, gizarte aurreikuspenerako erabilitako tresna den aldetik, erabakiak hartzeko edo estalduren edukiak adosteko bideak, negoziazio kolektiboaren esparruan egin beharreko gauzak direla.
4. CCOOren ustez, gizarte aurreikuspen osagarria hedatzeko erarik hoberena sektoreko negoziazio kolektiboaren bitartez da, hau da, enpleguko sistemak bakarrik orokortu daitezke baldin eta sektore eremuan eztabaidatu eta adosten badira, haatik beste negoziazio eremu batzuei atea itxi gabe.
5. Irizpenaren edukiari dagokionez, CCOOren iritzian, ondo jasotzen ditu aldeen jarrerak Eusko Jaurlaritzak egin duen diagnostikoaren kapituluari gagozkiola. Halaber, planaren edukiari dagokionez, CCOOren aburuz, irizpenak planaren oinarrizko elementuak argiro sostengatzen ditu, botere publikoek gizarte aurreikuspen osagarriko planak indartu eta garatu beharrari dagokionez, eta zehazkiago esatera, enpleguko planen aldeko sostengua da. Irizpenean ondo jasota dago halaber zein paper jokatu behar duen negoziazio kolektiboak haiek hedatzeko, eta gai hauek guztiak bat datoz gure erakundetik egin izan ditugun proposamenekin, beraz, haiek aski dira berez irizpenari gure sostengua ekar diezaiogun.

CONFEBASKEK IZENDATUTAKO BATZORDEKIDEEN BOTO AZALPENA.

Gizarte eragileak ados daude Eusko Jaurlaritzak enpleguarekin lotutako borondatezko gizarte aurreikuspen osagarriaren aldeko esparru bat finkatzearekin, eta hau abiapuntutzat harturik, Confebasken iritzian, Lan, Justizia eta Gizarte Segurantza Sailak helarazitako gizarte aurreikuspen osagarriko planari buruz LHKak eman duen irizpenaren zentzu negatiboa, funtsezko arrazoi batean oinarritzen da:

Gizarte aurreikuspen osagarriaren aldeko esparrua, irizpenak berak zehazten dituen baldintzen arabera finkatu behar dela. Alta bada, Lan, Justizia eta Gizarte Segurantza Sailak helarazitako proposamenak ez ditu betetzen.

Irizpenak berak adierazten duenez, proposamenak diagnostiko alarmista eta irreal batean du abiapuntua, honek, alde batetik, inguruabar aldakorretara egokitzeko ahalmena ukatzen dio gizarte segurantzako sistema publikoari eta, beste aldetik, fikzio bat aurkezten du, alegia, aurrean dugun arazoa EAEtik konpon daitekeela, borondatezko gizarte aurreikuspen osagarriaren gaian dituen eskumen hutsez.

Proposamenak berezitasun bat du, bi zutabetan oinarritzen dela, alegia, negoziazio kolektiboan eta fiskaltasunean, eta ez bata ez bestea ez daude proposamena egiten duenaren esku, eta proposamenaren edukian bertan badira zenbait eragozpen handi:

• Lehenik, euskal ekonomian eta enpresen lehiakortasunean izango duen eragina zehazteko azterlanik egin gabe aurkeztu da. Munta handiko kontua da, ezen proposamenean 6 eta 7 puntu bitarteko igoerak aipatzen baitira kotizazioan, enpresa ehunduraren gainean eroriko liratekeenak, eta enpresa ehundura honek jadanik munduan diren gizarte segurantza sistema publikoari eginiko ekarpen handienetarikoak jasaten ditu.

Halaber, Sailaren proposamenak ez da aztertzen haren balizko eragina enpleguan, bereziki diru sarrera apalak eta ertainak jasotzen dituzten langileengan, gainkostu bat ezartzen baitzaie, hain zuzen enplegua sustatzeko onarpen gradurik handienetarikoa duen neurri baten kontrako noranzkoan doana: soldatakoak ez diren kostuak murriztea, bereziki diru sarrera apalak eta ertainak dituzten enpleguetan.

• Beste alde batetik, halabeharrez negoziazio kolektiboaren bitartez gauzatu behar den proposamen hau, Euskal Autonomia Erkidegoko lan harremanen une bereziki larri, eta beraz, ezegoki batean aurkeztu da.

Zalantzarik gabe, inozokeria hutsa da aurreikuspen osagarriko sistemen balizko hedapenak berez, besterik gabe, lan harremanak normaltzen lagunduko duela pentsatzea, eta errealitateak hala frogatzen du, zorigaitzez.

Borondatezko gizarte aurreikuspen osagarriak dituen ezaugarriak izanda, unearen egokitasunak berebiziko garrantzia du, eta horretan asmatu ezean, esku sartze horrek ziur aski bilatzen diren emaitzen kontrakoak ekar ditzake lan harremanetan edo gizarte aurreikuspen osagarrian.

• Hirugarrenik, proposatzen diren neurri fiskalek, hasteko, arazo tekniko handiak sortzen dituzte, zeren eta ez baitago gizarte segurantzako sistema publikoari baino tratamendu hoberik ematerik, ekarpenak zerga kuotatik kengarri bihurtuta eta ez zerga oinarritik. Aurreikuspen osagarriko sistemen ekarpenek geroratutako soldaten izaera dute, eta soldatak diren heinean, bakarrik desgrabatu behar dira, gizarte segurantzaren kotizazioekin egiten den bezala, zerga oinarritik, honen parte baitira eta gero ere bertan integratuko baitira berriz ere prestazioa jasotzerakoan.

Adierazpen teknikoak gorabehera, ikuspegi fiskaletik proposamen honek sortzen dituen arazoetariko bat zera da, sistema fiskalaren fidagarritasuna bera ere kolokan jartzen duela bere osotasunean, zeren eta 50 urte barrurako planteamenduak egiten baititu, aldez aurreko beste proposamen batzuen aldaketatik abiatuta, alta proposamen hauek itxaropen batzuk sortu dituzte beraietan sinetsi dutenengan, eta itxaropenok zapuztuta gertatuko baitira. Nekez eska dakioke sinesgarritasuna sistema fiskal bati baldin eta etorkizunerako proposamenak egiteko iraganarekiko konpromisoak hausten baditu.

Laburbilduz, Confebasken iritzian, gizarte aurreikuspen osagarrirako mesedegarria litzatekeen esparru bat ezartzekotan, LHKaren irizpenean zehazten diren baldintza batzuk bete behar lirateke, Lan, Justizia eta Gizarte Segurantza Sailak helarazitako proposamenak betetzen ez dituenak, alegia, arrazoi hauengatik funtsean:

• Diagnostiko alarmista eta irreala duelako abiapuntutzat.
• Ezin jakin daitezkeelako haren kostuak enpresen lehiakortasunean eta enpleguan.
• Biziki une ezegokian aurkeztu delako, EAEko lan harremanen egungo ezaugarriak kontuan hartuta.
• Sistema fiskalaren fidagarritasuna kolokan jartzen duelako bere osotasunean.